پگاه حوزه - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٣ - غيرت معقول، هدايت گر رفتار اجتماعي
غيرت معقول، هدايت گر رفتار اجتماعي
غيرت چيست؟ چه برداشت و قرائتي از غيرت وجود دارد؟ غيرت چه تعريف و مفهومي در فرهنگ جامعهي اسلامي دارد؟ ارتباط ميان غيرت و تعصب در كجا است؟ حدود غيرت كدام است؟ آيا بايد غيرت داشت و...
بهترين و جامعترين مفهومي كه ميتوان از غيرت ارايه داد، حس مسئوليت پذيري و شهامت و استواري، در برخورد با مسايل مختلف زندگيِ اجتماعي است. غيرت به عنوان يك روحيهي قوي و اراده راستين در انسان، ميتواند آن را در عرصههاي مختلف زندگي اجتماعي در برخورد با مسايل استوار و ثابت قدم نگاه دارد. غيرت آن اراده و اعتقادي است كه باعث ميشود انسانِ بهرهمند از اين روحيه، از اصول و مرام و منش اعتقادي خود گامي پس نگذارد و اهداف ارزشهاي معتقد بدان را، پاسداري و صيانت كند. اگر غيرت از حدود و جايگاه خود پا را فراتر نگذارد و دچار تك بُعدي نگري نشود، در حد و اندازه خود، يك اعتقاد و منش ارزشمند و قابل ستايش است. غيرت داشتن تنها در ناموس پرستي و صيانت از زن و همسر خلاصه نميشود. غيرت يك مفهوم عام است و در ابعاد و شاخههاي گوناگون، داراي كاركرد و دستآورد است. غيرت ديني، علمي، ورزشي، شغلي، خانوادگي و...، هر كدام داراي جهتگيري جداگانهاي است، ولي آنچه در همه يكسان است، آن حس مسئوليت پذيري و وظيفهمندي است. غيرت واژهاي مخالف با بي تفاوتي و بيمسئوليتي و سستي و لاابالي گري است. غيرت، مرام و منش و كرامت بزرگان است. غيرت يك انديشهي متعالي استوار و راهبردي است كه بهرهمندي از آن، آدمي را به سوي كمال و سعادت و موفقيت در كارها رهنمون خواهد ساخت.
غيرت و مسئوليتپذيري
غيرت يك حس ذاتي و فطري است. غيرت يك انديشه و اعتقاد و ايدئولوژي است. در فرهنگ فارسي در واژهي معادل غيرت، حميّت و ناموس پرستي آمده است؛ يعني در مرحله اول حميّت داشتن است. حميّتي كه مساوي است با اراده و عِرق و جوهرهي يك بينش و انديشه، و دفاعي مصمم و استوار از آن.
آقاي سلوكي دانشجوي رشتهي الاهيات در خصوص غيرت ميگويد: غيرت ريشه در اعتقادات ما مسلمانان دارد. غيرت يك تعصب ديني است كه باعث حفاظت و صيانت از دين و ارزشهاي آن ميشود. وي ميافزايد: يك فرد مسلمان، داراي غيرت ديني است؛ يعني نسبت به دين و آيين و اصول اعتقادي اسلام؛ احساس مسئوليت ميكند.
اين دانشجوي رشته الاهيات با اشاره به برخورد قاطع امام راحل در برابر سلمان رشديِ مرتد، ميگويد: امام راحل به عنوان بنيان گذار جمهوري اسلامي، الگوي مناسبي از غيرت و شهامت در صيانت از دين اسلام و تعاليم آن است.
عامبودن مفهوم غيرت
تاكنون برداشت هاي متفاوتي از غيرت به عمل آمده است كه گاه آن را به مسئلهاي نازل و ناخوشايند تنزل داده است. مساوي دانستن غيرت با تعصب كور و خشك به ويژه در ارتباط با مسايل ديني و اخلاقي، از جمله مواردي است كه با تأسف از آن برداشت ميشود.
آقاي جمشيدي - جامعه شناس - در ارتباط با غيرت ميگويد: به اعتقاد من غيرت به عنوان يك نگرش ذاتي در درون انسانها وجود دارد، حال اين غيرت ميتواند در برخي از احساسات و علايق افراد، پررنگتر ظاهر شود.
وي ميافزايد: شايد فردي براي كسب علم غيرت داشته باشد و فرد ديگري در ميادين ورزشي غيرت و شهامت و جسارت و توانمندي خود را نشان داده و حس قوي و ارادهاي مصمم را به منصهي ظهور بگذارد. وي اضافه ميكند: دانشجويي كه در ميادين علمي و بين المللي براي ايران اسلامي صاحب افتخار و سربلندي ميشود، بدون غيرت و تعصب ملي توان اين سهم را نخواهد داشت.
اين مدرس دانشگاه با اشاره به نقش غيرت به عنوان يك پشتوانهي قويِ فكري و رواني ميگويد: مسلمانان، به ويژه ايرانيان را مردماني با غيرت ميدانند كه اين حس خوب به آنان نيرويي فوق العاده ميبخشد كه در پرتو آن ميتوانند كارهاي بزرگي را انجام دهند. وي ميافزايد: در همهي انسانها غيرت وجود دارد، ولي آنچه مهم است، بيدار شدن اين حس متعالي در افراد است.
رابطهي غيرت و تعصب
غيرت و تعصب داراي مفاهيم نزديك به هم هستند و در بسياري از موارد، تعريف و برداشت يكساني از اين دو واژه ميشود؛ چرا كه هر دو مدافع آن انديشه و ايدئولوژي هستند كه بدان اعتقاد دارند. غيرت و تعصب نسبت به خانواده، اجتماع، وطن، دين و آيين...، نمونههايي است كه در موارد بسياري ميتوان شاهد آنها بود.
آقاي اسلامي - روان شناس - در بارهي مقولهي غيرت و تعصب ميگويد: غيرت مفهوم قابل قبولتري نسبت به تعصب در نزد افكار عمومي دارد؛ چرا كه غيرت در يك معنا و برداشت عام، حكايت از مردانگي و جسارت مثبت دارد، ولي تعصب در بسياري از مواقع، برداشت خشن و سخت گيرانهاي از يك ايده و روش، بدون استدلال منطقي و كاملاً درستي را در ذهن تداعي ميكند.
وي ميافزايد: تعصب به ويژه در مسايل خانوادگي، اخلاقي و ديني، در حد شدت يافتهي آن، بسيار ديده ميشود، كه با تاسف اين نوع تعصبِ خشك، در بسياري از موارد موجب ايجاد دافعه ميشود. وي اضافه ميكند: براي مثال آن فردي كه حساسيت بي مورد و بي منطقي دربارهي مسايل ديني و اعتقادي دارد و اجازه كوچكترين اظهار نظري را به ديگران نميدهد، دچار يك تعصب كور و خشكي شده است و اين فرد نه تنها نميتواند كسي را جذب آيين و دين خود كند، بلكه با برخورد نادرست و تند خود، موجب دوري و گريز افراد از آن ايده و انديشهاش ميشود. اين روان شناس با اشاره به اين كه دين اسلام دين رحمت و مهرباني و الفت است، ميگويد: بزرگان دين ما حتي با دشمنان خود براي جذب و گرويدن آنان به اسلام با مهرباني و عاطفه برخورد ميكردند و اين رفتارِ به دور از تعصب خشك، موجب افزايش طرفداران دين ميشد.
وي ميافزايد: اين رفتار و تعصبات شديد در ارتباطات و كانون خانواده نيز بايد تعديل شود. محبوس كردن زن و فرزندان در خانه و اجازهي معاشرت ندادن به آنان، آن چيزي نيست كه در تعاليم اسلامي گفته شده، بلكه با آگاه كردن خانواده و نشان دادن نحوهي درستِ ارتباط با ديگران است كه افراد ميتوانند به كمال برسند. بنابر اين، غيرت و تعصب در آن حد و اندازهي معقول فرد، يك روحيه و حس قابل قبول است كه ميتواند در صيانت و پاسداري از حريمها مؤثر باشد.
غيرت در رفتار، گفتار و كردار
غيرت در همهي شئون زندگي اجتماعي، اقتصادي و سياسي قابل تبيين و تشريح است. غيرت نيروي محركهي توانمندي است كه انسانها را در اهداف و نيات و اعتقاداتشان ياري ميدهد. غيرت مغاير و متضاد با بي تفاوتي و بي مسئوليتي است؛ بي تفاوتي نسبت به آنچه پيرامون او ميگذرد و آنچه به او ارتباط و تعلق دارد؛ از خانواده تا وطن گرفته، و از رفتار و كردار، همه و همه با پشتوانهاي از غيرت و حميّت است كه رنگ و بوي واقعي و شكست ناپذيري خود را پيدا ميكند.
آقاي شيرازي - طلبه - دربارهي غيرت ميگويد: غيرت ديني و اعتقادي در راس ديگر تعصبات و تعلقات قرار دارد. يك فرد مسلمان يك فرد با غيرت و مسئول است.
وي ميافزايد: يك مسلمان اجازهي كوچكترين بي حرمتي را به مقدسات و آب و خاك و وطن خود نميدهد.
وي اضافه ميكند: آيا چيزي جز غيرت و تعصب به آب و خاك و دين و اسلام بود كه توانست رزمندگان اسلام را در طول هشت سال دفاع مقدس در برابر دشمن تا دندان مسلح، ياري و كمك كند. وي ميافزايد: غيرت بيدار و هوشيار نعمت و موهبتي است كه همگان از آن برخوردار نيستند؛ اين وظيفهي مبلغان دين است كه جوانان اين مرز و بوم را با فرهنگ غيرت و نقش آن در زندگي دينيشان آشنا سازند.
غيرت و ناهنجاريهاي اخلاقي
«پافشاري» غيرتِ بر حاكميتِ هنجارهاي اخلاقيِ در يك جامعهي اسلامي است. غيرت محركي است در مقابل نابهنجارهاي اخلاقي و زير پا گذاشته شدن برخي ارزشهاي اخلاقي و اسلامي. غيرتِ اخلاقي منشعب از غيرتِ ديني است، و تلاش آن بر حفظ و صيانت از ارزشهاي اخلاقي و انساني در يك جامعهي اسلامي است.
آقاي جمشيدي - جامعه شناس - در اين باره ميگويد: غيرت در اندازهي معقول و مناسب آن، ميتواند تنظيم كننده و هدايتگر رفتارهاي اجتماعي در چار چوب درست آن باشد.
وي ميافزايد: داشتن غيرت در نظام خانواده از سوي شوهر و همسر به يك اندازه است و هر دو نسبت به يكديگر غيرت و تعصب و تعهد يكسان دارند كه بايد بدان پاي بند باشند.
وي اضافه ميكند: همانطور كه يك شوهر از همسر خود انتظار ندارد كه رفتارهاي ضد اخلاقي و ارزشي داشته باشد، به همان نسبت، زن نيز از همسر خود انتظار چنين رفتارهايي را نداشته و تحمل نخواهد كرد.
آقاي نوروزي - معلم - دربارهي غيرت و ارزشهاي اخلاقي ميگويد: با تاسف، ما در جامعه شاهد افرادي هستيم كه با فراموش كردن فرهنگ و اعتقادات خود، ارزشهاي اخلاقي و انساني را زير پا گذارده و تن به هر خواري و بي ارزشي ميدهند. وي ميافزايد: از لحاظ علمي فرهنگها با يكديگر قابل مقايسه نيستند؛ چرا كه هر فرهنگي ريشه در اعتقادات و ارزشهاي خاص خود را دارد كه در جاي خود قابل احترام است. اين نكتهي بسيار ظريفي است كه بسياري به غلط، با مشاهدهي يك رفتار فرهنگي مجاز در يك فرهنگ، خواهان همان رفتار در فرهنگ بومي خود هستند.